In gesprek met Monique Kwakman, pragmatische Idealist en programmamanager Twentse Belofte
Ze begon haar loopbaan in Enschede met de studie psychologie, ging vervolgens het land in, deed onderzoek, schreef trainingsprogramma’s, werkte voor het College voor de Rechten van de Mens en werd coach bij Effectief Altruïsme Nederland. Ruim 15 jaar later is ze terug in Enschede als programmamanager van de Twentse Belofte: Monique Kwakman. Zelfbenoemd pragmatische idealist. Monique: ‘Ik streef naar een meer ideale wereld door beter te worden in goed doen, maar ik ben ook pragmatisch: om vooruit te komen moet je keuzes maken en die zijn nooit perfect. Er zit dus een tegenstrijdigheid in, maar ik probeer ze desondanks te combineren.’
Waar komt jouw idealisme vandaan?
‘Ik heb me altijd ingezet voor de kwetsbare mens, maar ontdekte gaandeweg dat de ander en ik niet zoveel van elkaar verschillen. Er zijn heel veel mensen met talenten, maar veel daarvan zitten in een minder kansrijke positie dan ik. Dat is niet mijn verdienste, maar een kwestie van geluk.
Ik kreeg dit inzicht nog eens extra bevestigd tijdens een presentatie in 2017 van filosoof Peter Singer. Hij vroeg aan het publiek: “Stel, je loopt langs een vijver en er ligt een peuter in te verdrinken. Er is verder niemand in de buurt. Zou je in die vijver springen, ook als je gloednieuwe kleren draagt waar je €500 voor betaald hebt? Ja, toch?” Vervolgens verdiepte ik me hierin en stuitte ik op een grafiek die duidelijk maakte hoe onwaarschijnlijk rijk wij in Nederland zijn ten opzichte van de rest van de wereld. Er liggen overal kinderen in vijvers, maar omdat het niet voor onze neus gebeurt, gaan we niet meteen in de actiestand. Terwijl: voor slechts €100 koop je een malarianet en red je een kind in Afrika, en voor een paar tientjes red je een dierenleven. Ik dacht altijd dat ik goed bezig was, maar vanaf dat moment ben ik me er nog verder in gaan verdiepen: hoe kan ik impact maken en echt levens redden? Dit bleek de basis van Effectief Altruïsme te zijn. Het mooie is dat we dit allemaal kunnen doen, ik noem het een soort radicale rationele empathie, en dat is te leren.’
En nu maak je deel uit van de Twentse Belofte. Wat trekt jou hierin aan?
‘Mijn motivatie om deze rol te vervullen is tweeledig. Ik wilde graag iets doen in Twente; hier kom ik vandaan, maar ook de doelgroep is interessant: jongeren die het onderwijs vroegtijdig verlaten of dreigen te verlaten zonder startkwalificatie. Want hoe jonger degene is die je helpt, hoe langer hij daar profijt van heeft.
Ik ben in maart begonnen en zie dat er een stevige, goede samenwerking is binnen Twente. Daar heeft mijn voorganger, Gideon Sterkenburg, erg in geïnvesteerd. Mensen weten elkaar snel te vinden en er wordt veel rekening gehouden met elkaar. Ik vraag me af of dat soms ook in de weg zit als er keuzes gemaakt moeten worden − wat mij betreft mag iemand ook gewoon zeggen: “Ik vind dat geen goed idee.”− maar dat ga ik nog ontdekken. Het komende jaar staat vooralsnog in het teken van het schrijven van een nieuwe Twentse Belofte. Nu er een goede basis staat, gaan we op een aantal punten de diepte in, bijvoorbeeld met het gebruik van data. Er is veel data beschikbaar. Het zou mooi zijn als scholen beter toegang krijgen tot die data zodat ze sneller trends zien en daarop kunnen anticiperen.
De Twentse Belofte richt zich ook op preventie. Kun je zien welke jongeren in het VO mogelijk uitvallen op het mbo? En hoe betrekken we het primair onderwijs erbij zodat we voor 4- tot 27-jarigen een doorlopende lijn kunnen creëren? Ik denk zelf dat we dit in een jaar moeten kunnen realiseren. Twente staat erom bekend veel preventiever te werken dan de rest van Nederland. Ons team wordt best vaak benaderd om te vertellen over Schoolaanwezigheid omdat dit in Twente zo goed staat. Misschien is dat wel het resultaat en de kracht van gemoedelijkheid: goed samenwerken. “Zo doen we dat hier in Twente”, dat heeft wel iets moois.’
Welke visie zou je graag willen delen vanuit je nieuwe rol?
‘Tim ‘S Jongers (Belgische publicist, bestuurskundige en politicoloog – red.) beschrijft heel mooi hoe bijzonder het is als je – weliswaar met goede bedoelingen – als beleidsmedewerker in een arme wijk gaat kijken en bedenken wat ze nodig hebben. Beter is om het de mensen gewoon te vragen en te luisteren. Ik heb dat zelf ook ervaren toen ik met mijn universitaire diploma op zak in gesprek ging met mensen die in de bijstand zaten in Amsterdam. Mijn eigen levensloop was en is heel bepalend voor de bril waarmee ik naar situaties keek en kijk en daar heb ik echt leren luisteren naar het verhaal dat mensen te vertellen hebben en dat niet uit het oog te verliezen bij het maken van beleid. Het is dan ook mijn ambitie om bij de Twentse Belofte nog meer uit te gaan van jongeren zelf en te luisteren naar wat zij willen in plaats van de oplossing op een afstandje te bedenken. En waarom schakelen we niet een groep ervaringsdeskundigen in? Een schoolbestuur heeft een Raad van Toezicht, dus waarom niet ook een groep (oud-)thuiszittende jongeren voor het vormen van beleid? Hoe langer je erover nadenkt, hoe vreemder het is dat mensen beleid maken voor anderen wiens wereld ze niet echt kennen. De meeste bestuurders hebben immers een ander pad doorlopen dan de voortijdige schoolverlater. Op deze manier breng je die verschillende werkelijkheden samen.’
En nu?
‘Nu staan we aan de vooravond van een nieuw vierjarenplan. Mijn ambitie is natuurlijk om dat samen te doen in Twente en ook het Samenwerkingsverband VO 2302 Twente Oost daar actief bij te betrekken. Bij deze nodig ik je uit om te delen wat jij belangrijk vindt. Er zijn namelijk heel veel stakeholders, dus wacht niet af, maar kom aan tafel en breng je idee in. Liever aan de voorkant, dan straks achteraf!’
Contactgegevens Monique: monique@twentsebelofte.nl, 06 – 5050 32 99.