De ultieme leeslijst – volgens Martijn Sijtsma
Als kind schoof hij regelmatig als laatste achter z’n bord met eten, omdat hij – verdiept in weer een nieuw verhaal – het ‘Aan tafel!’ niet had gehoord. En lang na bedtijd lag hij nog met een zaklamp onder de dekens stiekem verder te lezen.
Inmiddels is Martijn Sijtsma teamleider Onderwijs en leraar op Het Stedelijk Enschede, locatie Zwering, maar lezen doet hij nog steeds zo veel mogelijk. Voor de ontspanning én om van te leren: ‘Lezen is de meest onderschatte vorm van professionalisering’, vindt Martijn. ‘En dankzij mijn kinderen heb ik ook de kinderboeken en young adult ontdekt; er wordt zoveel goeds geschreven. Ik lees regelmatig het boek dat ik aan het voorlezen ben ’s avonds uit als de kinderen al slapen.’
Omdat Martijn per 1 juli 2024 het Zwering verlaat voor een functie op het ROC van Twente in Almelo, vragen we hem snel nog even naar zijn favoriete boeken.
Boeken om iets van op te steken en om in te verdwijnen
Onderstaande boekenlijst begint met zes educatieve titels die het handelen van Martijn binnen het onderwijs hebben beïnvloed. De tweede helft van de lijst bestaat uit vijf boeken die simpelweg ‘heerlijk zijn om in te verdwijnen’. Voor beide categorieën geldt: veel leesplezier!
Onderwijskundige boeken
#1 Why don’t students like school? – Daniel Willingham
Inhoud: Willingham beschrijft 8 cognitieve principes: hoe werken je hersenen?
Waarom lezen: Als je wilt weten hoe leren werkt, dan is dit een standaardwerk dat niet in je boekenkast mag ontbreken. Willingham laat met duidelijke voorbeelden zien hoe de principes toepasbaar zijn in het klaslokaal. De waarde van de wetenschap voor de praktijk wordt op deze manier heel helder. Dat laten andere onderzoekers nogal eens na. Ook in het Nederlands verkrijgbaar als: ‘Waarom leren niet vanzelf gaat’.
#2 Het lerarentekort – Jacquelien Bulterman
Inhoud: Bulterman stelt dat vakmanschap en wetenschap in de laatste eeuw uit elkaar zijn gegroeid. Dat is problematisch, want de wetenschap simplificeert de complexe werkelijkheid. Er is in de praktijk geen één ideaal scenario als je voor de klas staat en je ongeveer 200 beslissingen per les moet nemen. Bulterman analyseert, maar geeft ook tips hoe je als onderwijsprofessional meer invloed krijgt op de uitoefening van je werk en promoot samen onderzoeken en de bevindingen delen.
Waarom lezen: Ik heb de laatste jaren zelden iets gelezen dat de complexiteit van het beroep zo mooi beschrijft. Het boek is daarmee een erkenning van het vakmanschap. Enorm belangrijk voor de herwaardering van de status én voor het professionele zelfbeeld van de beroepsgroep.
#3 Fear is the mind killer – James Mannion en Kate McAllister
Inhoud: Mannion en McAllister schrijven over een groep docenten die de vrijheid krijgt een deel van het curriculum opnieuw vorm te geven teneinde leerlingen zelfstandiger en zelfbewuster te maken. In hun zoektocht lopen ze tegen vragen aan en zetten ze hun eigen ideeën voor de rechtbank met een aanklager, een verdediger en een jury.
Waarom lezen: Dit is een van de mooiste voorbeelden die ik ken van leraren die onderzoek doen, onderwijs ontwerpen, voorstellen onderbouwen en kritisch zijn op de toepasbaarheid ervan. Na afloop weet je waar je op moet letten als je er zelf mee aan de slag wilt.
#4 Onderwijs vraagt leiderschap – Dick Both en Alex de Bruijn
Inhoud: Both en De Bruijn beschrijven acht competenties waar een goede leider in het onderwijs aan moet voldoen. Ze onderscheiden leiderschap in het klaslokaal − in de interactie tussen leraar en leerling − en leiderschap op bestuurlijk niveau.
Waarom lezen: Ouders, bestuurders en de politiek leggen veel druk op het onderwijs. Nou zijn leraren enthousiast genoeg om iets nieuws te proberen, maar de druk om te veranderen, te vernieuwen en de oplossing voor maatschappelijke problemen te zijn, is hoog. Het is dan al te gemakkelijk om als teamleider zaken neer te leggen bij je collega’s. Both en De Bruijn vinden dat leidinggevenden als een hitteschild tussen de hectiek en hun team moeten staan. De term ‘hitteschild’ is me altijd bijgebleven en sindsdien zie ik het als mijn leidinggevende taak om zo veel mogelijk weg te houden bij degenen die het werk doen zodat zij zich kunnen focussen op het allerbelangrijkste: lesgeven.
#5 Baat het niet, dan schaadt het wel – Remko Iedema
Inhoud: Een vader ervaart dat passend onderwijs voor zijn kind niet passend is en beschrijft hun zoektocht vanuit zijn perspectief. Al lezende merk je hoe naar het is als scholen denken in processen. Zijn verhaal legt ook bloot hoe zijn kind langzaam maar zeker verwordt tot een bijna onpersoonlijke casus.
Waarom lezen: De term ‘handelingsverlegen’ wordt vaak gebruikt om aan te geven dat ‘dit kind hier niet past’, terwijl het een startpunt zou moeten zijn van reflectie op het handelen van de school. Wat kun je aanpassen op school, zodat ook dit kind hier tot ontwikkeling kan komen? Dit boek heeft me ervan doordrongen hoe belangrijk het is om náást ouders en kind te blijven staan. Een absolute aanrader voor iedereen die te maken heeft met inclusief onderwijs.
#6 Flitsbezoek – Carolyn Downey, Betty Steffy, Fenwick English, Larry Frase e.a
Inhoud: Het boek beschrijft hoe je als leidinggevende op een gestructureerde manier effectieve, kortdurende klassenbezoeken (flitsbezoeken) houdt.
Waarom lezen: Ik vind achterin de klas zitten, observeren en daarna een goed gesprek daarover voeren met de docent een van de mooiste onderdelen van mijn werk. Tegelijk realiseer ik me ook dat ik makkelijk kritische vragen kan stellen, want achterin de klas zie je altijd meer dan ervoor. Dit boek heeft me geleerd betere vragen te stellen en uit te gaan van de professionaliteit van de docent.
Ander leesvoer
#7 Schemerleven – Jaap Robben
Inhoud: In de winter van 1963 begint Frieda een verhouding met een getrouwde man. Ze raakt zwanger en moet het kindje afstaan. Die gebeurtenis heeft invloed op de rest van haar leven. De verhalen van Frieda op leeftijd worden verweven met de verhalen van haar als jonge vrouw.
Waarom lezen: Schitterend verhaal. Dit was het eerste boek dat ik las in 2023 en ik heb daarna geen mooier boek gelezen. Het boek leert je iets over vroegere tijden en het personage wordt in prachtige zinnen bijzonder goed neergezet.
#8 Wij zijn licht – Gerda Blees
Inhoud: Wij zijn licht gaat over een kleine commune in Utrecht en dat loopt uiteraard uit de hand. Gebaseerd op een waargebeurd verhaal.
Waarom lezen: Elk hoofdstuk wordt vanuit een ander perspectief verteld. Dat is creatief gedaan en het verhaal blijft je verrassen.
#9 Hele verhalen voor een halve soldaat – Benny Lindelauf
Inhoud: Gaat over een aantal broers die één voor één de oorlog ingeroepen worden. Ze verzinnen een list opdat hun jongste broer niet ook de oorlog in moet.
Waarom lezen: Het allermooiste kinderverhaal dat ik ooit heb gelezen: rijke taal, prachtige thema’s en mooi geïllustreerd bovendien. Won de Woutertje Pieterseprijs in 2021.
#10 Films die nergens draaien – Yorick Goldewijk
Inhoud: De moeder van Cato verlaat het gezin op de dag dat Cato geboren wordt. Cato moet het daarna doen met een getroebleerde vader.
Waarom lezen: Een overbekend kinderthema, gestoken in een origineel jasje met een fantastisch plot. Ronduit ontroerend.
#11 Ik ben er niet – Lize Spit
Inhoud: Leo en Simon zijn als ‘twee scheefgezakte pilaren’. Ze dragen beiden een verleden met zich mee en leunen tegen elkaar. Simon ontwikkelt daaroverheen een bipolaire stoornis.
Waarom lezen: Je weet dat het eindigt met een crisis, maar je weet niet precies wat en hoe. Langzaam ontvouwt het verhaal zich. Prachtig, verdrietig en spannend.