Lessen uit Londen over inclusiever onderwijs
Afgelopen 16 oktober vloog een delegatie van 26 onderwijsprofessionals waaronder docenten, teamleiders en directeuren uit Twente de Noordzee over. Hun bestemming: Londen. Daar, in de deelgemeente Newham, staken ze hun licht op bij verschillende scholen. Newham staat namelijk bekend als een gemeente waarin inclusief onderwijs eerder norm dan uitzondering is. De studiereis werd georganiseerd en begeleid door reisleider Alfons Timmerhuis. Alfons verzorgt al jaren studiereizen naar Newham. Daarmee is hij de aangewezen persoon om ons iets meer te vertellen over het hoe en waarom van deze bijzondere gemeente.
De reisleider
Alfons is een man met een rijke carrière in het onderwijs. Hij stond voor de klas in het speciaal onderwijs, werd IB’er en later directeur; ging onderwijskunde studeren, werd docent bij het Seminarium voor Orthopedagogiek en belandde uiteindelijk op de stoel van bestuurder bij Stichting Consent in Enschede. Wanneer het pensioen aan de horizon gloort, maakt hij de balans op. Hij beschikt over een berg aan ervaring en het onderwerp dat als een rode draad door zijn carrière loopt, is zorg voor kinderen bij wie het niet vanzelf gaat. Hij besluit studiereizen voor het onderwijs te organiseren. Die reizen gaan naar allerlei plekken, maar zijn favoriete bestemming is Newham, een deelgemeente van Londen die hij inmiddels al meer dan 20 keer bezocht. Alfons legt uit: ‘Een bezoek aan andere landen is ook interessant, maar soms wijkt de cultuur zo af van de Nederlandse dat je maar weinig kunt meenemen naar huis. Engeland en Nederland hebben juist vrij veel overeenkomsten. Dat maakt zo’n studiereis uitermate zinvol.’
Waarom Newham?
‘Van de negen scholen voor speciaal onderwijs werden er maar liefst zeven gesloten. Dat gebeurde onder druk van een groep ouders. Een van hen was Linda Jordan. Zij werkte bij het Ministerie van Onderwijs in Engeland en had een kind met het syndroom van Down. Zij vond dat haar dochter recht had op onderwijs met andere kinderen en een grote groep ouders was het daarmee eens. Linda liet zich kiezen in de gemeenteraad, waarna de gemeente een convenant opstelde die inclusief onderwijs stimuleerde. De bijna 400.000 inwoners − waarvan 80% met een niet-Engelse achtergrond − vormden een goede voedingsbodem.’
Hoewel inclusiviteit in Newham sindsdien de regel is, kregen sommige reguliere scholen wel een afdeling met resourced places toegewezen. ‘Deze scholen beschikken over voorzieningen, zoals tilliften en bedden voor kinderen met een bepaald type beperking. De leerlingen die deze voorzieningen nodig hebben, zitten niet in alle gevallen in een reguliere klas, maar krijgen wél altijd onderwijs onder hetzelfde dak als de andere kinderen uit de wijk. Linda en haar dochter Ellen maken nog altijd deel uit van mijn studiereisprogramma. Het mooie is dat ook Ellen (inmiddels 30 jaar) inmiddels goed kan uitleggen hoe zij haar schoolperiode heeft ervaren.’
Wat was en is de belangrijkste succesfactor?
‘Ik denk dat de belangrijkste succesfactor van het inclusieve onderwijs in Newham het sociale draagvlak is. Ondanks jarenlange politieke tegenwind brandt dat vuur nog steeds. Niet alleen bij ouders, maar vooral ook binnen scholen heerst sterk de overtuiging: elk kind hoort erbij. Dus klopt er een leerling aan met een bepaalde ondersteuningsvraag, dan wordt dat geregeld. Dat is echt een andere mindset dan hier waar we toch snel geneigd zijn te denken: past deze leerling wel op onze school? Inclusie is een breed begrip. We hebben het vaak over didactische of organisatorische inclusie, maar sociale inclusie is ook belangrijk. Kinderen die hier les krijgen in een apart deel van de school, vinden hun buurtgenootjes tijdens de pauzes op het schoolplein. Dat is enorm waardevol. Dus als ik de twee grootste opbrengsten van deze studiereis moet benoemen, dan zijn het deze: dat de groep geconfronteerd is met een andere mindset, een andere manier van kijken én dat je verschillende vormen van inclusie hebt. En dat de deelnemers elkaar ook (beter) hebben leren kennen is een niet te onderschatten mooie bijvangst. Dat gaat de onderlinge samenwerking een boost geven.’
Wat was voor jou een van de hoogtepunten van deze reis?
‘Op een gegeven moment hadden we een sessie in het stadion van West Ham United. Daar organiseren ze allerlei projecten voor mensen met een beperking. Wij hadden een afspraak met Darren Harris, een blinde man van 50. Darren voetbalde jarenlang op hoog niveau en was zelfs een tijdlang de aanvoerder van het Engelse blinde voetbalteam. Drie weken geleden liep hij een marathon. Hoe? Door vindingrijk te zijn, door te zetten en kansen te krijgen. Darren werd langzaam maar zeker blind en zat daardoor eerst op een reguliere school en later op een speciaal onderwijs school. Hij vertelde dat die periode in het speciaal onderwijs prima was, maar hem niet geholpen had om zelfstandig dingen op te pakken. Hij zegt daar zelf over: “De aandacht gaat daar meer uit naar zorg dan dat je geprikkeld wordt om zelf oplossingen te bedenken.”
Na het aanhoren van zijn verhaal vroeg iedereen zich natuurlijk af hoe je kan voetballen zonder iets te zien. De oplossing: een bal met bellen erin en roepen naar de andere spelers om te bepalen waar ze staan. Darren deelde vervolgens een aantal verblindende brillen uit zodat sommigen van ons het ook eens konden proberen. Nou, dat leek natuurlijk nergens op. Dat was wel een aha-momentje: ook al lijkt iets onmogelijk en zijn de eerste stappen nog ver verwijderd van je doel, met doorzettingsvermogen kan je meer bereiken dan je denkt. Daarom hoop ik dat de inclusieve zaadjes die gezaaid zijn met deze studiereis zich verder gaan verspreiden. Bijvoorbeeld via themabijeenkomsten in de eigen school en met terugkombijeenkomsten. Ik ben er namelijk van overtuigd dat iedere school morgen al de volgende stap kan zetten. Dat het kan, laat Newham ons zien.’